In zijn huis aan een Utrechtse gracht praten we met bijzonder hoogleraar ecologie en filosofie van het natuurherstel Matthijs Schouten over het thema ‘natuur voor morgen’. Tot onze verbazing meldt hij gelijk aan
het begin van het gesprek dat hij het woord natuur uit onze taal zou willen verwijderen.

Hij zegt het echt: ‘Misschien moeten we het woord natuur maar afschaffen.’ Ecoloog en filosoof Matthijs Schouten zegt het met een glimlach, maar hij meent het serieus. Volgens hem is het een van de meest misleidende woorden in onze taal geworden.
Niet omdat natuur onbelangrijk zou zijn, integendeel, maar omdat het woord precies verhult waar het werkelijk over gaat. ‘Zolang we spreken over natuur alsof het iets buiten ons is, blijven we denken dat wij hier staan en de natuur daar. Die denkfout werkt diep door in hoe we leven, bouwen, produceren en zelfs hopen op een betere toekomst voor aarde mens en landschap’, zo luidt zijn toelichting.

Schouten begint daarom vaak met taal. Woorden sturen onze verbeelding, zegt hij, en verbeelding stuurt uiteindelijk gedrag. ‘Het woord natuur roept onmiddellijk een domein op buiten het menselijke, buiten dat wat cultuur heet. Daarmee creëren we al a priori een scheiding.’ Die scheiding lijkt onschuldig, maar heeft eeuwenlang het westerse denken gevormd. De mens werd langzaam het middelpunt, de wereld daaromheen een verzameling dingen. Bossen werden houtvoorraden, rivieren waterbronnen, dieren grondstoffen. De aarde veranderde in wat filosofen later een voorraadkamer van diensten en goederen noemden. ‘Maar daarmee vergeten we iets wezenlijks,’ zegt Schouten, ‘we zijn geen eigenaren van deze planeet, we zijn er deel van.’
Dat besef klinkt eenvoudig; volgens Schouten verandert het alles. Want zodra we onszelf zien als onderdeel van
een groter geheel, verschuift ook de vraag die we stellen over morgen. Het gaat dan niet alleen over bescherming van natuurgebieden, zegt hij. ‘Dan gaat het over de gemeenschap van leven waar wij zelf deel van zijn.’

Wil je het hele interview lezen? Je vindt het in de nieuwste editie van Optimist magazine (#228). Deze bestel je hier, of word gewoon abonnee en mis geen enkele uitgave!