Laten we onze kinderen écht beschermen

Kinderen en ouders krijgen vaak de verantwoordelijkheid toebedeeld voor ongezond gedrag, terwijl (reclame)bedrijven en sociale media intussen flink verdienen aan diezelfde kinderen. Het wordt tijd dat we die verantwoordelijkheid anders gaan verdelen.

Verleidingen
Terwijl onze kinderen op school aankwamen, werd op 15 juni voor het eerst een ‘TikTok Shop’ geopend. Vanaf dat moment kan een kind met één druk op de knop alles direct kopen. In het AD volgde een waarschuwing: ‘Impulsaankopen worden de norm.’ Talloze  kinderen en ouders krijgen te maken met deze verleidingen.
Waarom liggen er voor kinderen onderweg naar school zoveel verleidingen? Het doet denken aan Pinokkio, het Italiaanse sprookje over het houten poppetje dat bezig is een kind te worden, maar telkens liegt. Elke keer dat hij een verkeerde keuze maakt, groeit zijn neus, zo lang dat er zelfs een vogeltje op kan zitten.
Waar de meeste mensen bij dit sprookje vooral aan de liegende Pinokkio denken, wordt vaak vergeten wie de échte ondeugende figuren zijn. Onderweg naar school wordt Pinokkio verleid om te gokken en te snoepen. Hij wordt overgehaald om gratis kunstjes op te voeren in een poppentheater, zodat de baas geld aan hem kan verdienen. Hij wordt zelfs in een kooi gestopt, om langer te kunnen worden uitgebuit. En toch is het Pinokkio die de schuld krijgt.
Een treffend voorbeeld van hoe makkelijk we de verantwoordelijkheid bij het slachtoffer leggen – victim blaming –, iets dat nu ook onze kinderen overkomt.

Verdienmodellen
De parallellen tussen dit sprookje en de TikTok Shop zijn opvallend, en hetzelfde geldt voor de drank-, rook- en vape-industrie van vandaag. Net als bij Pinokkio zijn het vaak kinderen die de gevolgen ondervinden van verdienmodellen, terwijl bedrijven zelf weinig terughoudendheid tonen om geld aan kinderen te verdienen. Over roken en vapen zei VVD-leider Yeşilgöz eind april dat kinderen ‘een eigen verantwoordelijkheid’ hebben. Ze noemde het een kat-en-muisspel, alsof de gezondheid en het welzijn van kinderen een spelletje is. VVD-minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Sophie Hermans zei op 9 juni: ‘Nederlandse jeugd paft te veel, een verbod heeft geen zin.’ Terwijl in Groot-Brittannië iedereen die na 2008 is geboren straks niet meer mag roken, en artsen hier een vergelijkbare aanpak voorstellen, blijft Nederland terughoudend.

Actieve bescherming
Toch is er goed nieuws: het kan namelijk wél anders. Onlangs werd bekend dat Groot-Brittannië sociale media onder de zestien jaar gaat verbieden; bedoeld om kinderen te beschermen tegen schadelijke content en excessief schermgebruik. In plaats van te verwachten dat kinderen weerbaar moeten zijn tegen verleidingen die voor volwassenen al lastig te weerstaan zijn, worden Britse kinderen actief beschermd. En dat is precies waar het om gaat: kinderhersenen kunnen simpelweg nog niet goed op de lange termijn denken. Dat is geen tekortkoming, maar een natuurlijk onderdeel van het opgroeien.

Gewetenslessen
In het Pinokkio-sprookje wordt het geweten vertolkt door Japie Krekel. Opvallend genoeg fluistert Japie alleen Pinokkio gewetenslessen in; niet de verleiders die hij onderweg tegenkomt. Misschien is het tijd dat politiek Den Haag, net als de Britten, een eigen versie van dat geweten op zich neemt: een ‘Japie Krekelbeleid’ dat kinderen daadwerkelijk beschermt tegen verslavende industrieën, in plaats van hen alleen weerbaarder te maken.
Het zou niet meer dan normaal moeten zijn dat bedrijven en politici de wetenschappelijke kennis over gezond opgroeien expliciet laten meewegen in beleid en strategie.
Een Japie Krekelbeleid vraagt aan politiek Den Haag om kinderen liefdevol te beschermen, in lijn met het Kinderrechtenverdrag. Concreet kan dat met een verbod op sociale media voor jonge kinderen en het bouwen aan een rookvrije generatie. Als bedrijven en politiek samen die verantwoordelijkheid oppakken en, om in Pinokkio-termen te spreken, verder kijken dan hun economische neus lang is, geven we kinderen de bescherming die ze verdienen.

Inge Marit Wielinga-Pols
Jurist, Kindercoach, auteur van: Ruziemaken, een hele kunst.